Fırat Caner: Şiir demokrasi ister… *

fırat caner

‘Bejan MaturTürk şiirine bir Furuğ tadı getirdi’

İlker Aslan: Şiirle başlayalım. Şiir yazmanın ötesinde, şiir üzerine düşünmek, konuşmak da önemli sizin için. Siz Türk şiirin bugünkü durumunu nasıl yorumluyorsunuz?  Geçmişe nazaran nerede duruyoruz? Edebiyat dergilerinde çıtası yüksek şiirler göremiyoruz genelde. Bu bağlamda bakarsak şiiri nasıl yorumlayabiliriz? Gerçekten de kötü bir dönemden mi geçiyoruz sizce, çoğu eleştirmenin söylediği gibi.

Fırat Caner: Tuhaf görünebilecek bir cümle ile başlayayım: “Şiir demokrasi ister.” Sizin şiirden anladığınız şiirdir, diğerleri değildir gibi bir bakış açısı fakirleştiricidir. Siz kafiyeyi şiirde olmazsa olmaz kabul edebilirsiniz, ama bu durumda Haiku geleneğini dışarıda bırakmış olursunuz. Türk şiirinin bugününü bugünden değerlendirmek mümkün değil gibi geliyor bana. Zira nasıl Divan şiirini Divan şiirinin ölçütleriyle, Garip şiirini Garip şiirinin ölçütleriyle değerlendirmek durumundaysak, bugünün şiirini de bugünün şiirinin ölçütleriyle değerlendirmemiz gerekecek. Bugün, o ölçütlerin oluşmakta olduğu gün. Yarını beklemek gerek. Tarih şiirin öldüğünü söyleyen şair ve eleştirmenlerle dolu. Her gelen şiirin kendisiyle yahut kendi nesliyle son bulduğunu zannediyor. Bu, son mohikan ya da son samuray olma onurunu taşıdığını zannetmenin kibrinden kaynaklanan bir tür hazla ilgili sanırım. Son yirmi yılda çok özgün şiirler yazıldı. Bence en özgün deneme, Murathan Mungan’ın öncülü ve ardılı olmayan 1994 tarihli Metal’i idi. Daha sonra Bejan Matur, Türk şiirine bir Furuğ tadı getirdi. Kendi neslimden şiirlerine hayran olduğum pek çok kişi sayabilirim. BaştaDevrim Dirlikyapan olmak üzere, Selim Temo, Nilay Özer ve daha pek çok kişi. Ben hayran olma kapasitesi yüksek bir okurum açıkçası. Benim neslimin en yoğun beslendiği iki kaynak İkinci Yeni şiiri ve Hilmi Yavuz’dur sanıyorum. Ben kişisel olarak Hilmi Yavuz kaynaklı şiirlerden çok fazla keyif almam, zira Hilmi Yavuz şiiri okumak varken, benzer ama daha düşük nitelikli şiirler okumak bana anlamlı gelmiyor. Aynı durum İkinci Yeni’den beslenen şairlerin şiirleri için de geçerli. Hayranlık duyduğum şairlerse çok sayıda kaynaktan beslenenler genelde. Onlarda İkinci Yeni terbiyesi de var, Attila İlhan terbiyesi de, Hilmi Yavuz terbiyesi de… Daha genç şairlere gelince… Onların kendilerinden önce gelenlerin ölçütlerine uygun şiirler yazmasını beklemek saflık olur. Başka bir dünyanın içine doğdular. Geçmişin şiiriyle yetinmeleri söz konusu bile olamaz. İkinci Yeni de böyle ortaya çıkmadı mı örneğin? Onlar 2. Dünya Savaşı’nı görmüş bir nesil olarak, savaş öncesi yaşamın bir ürünü ya da o yaşama bir tepki olarak ortaya çıkan şiirlerle yetinemiyorlardı. Yeni nesil şairler için de durum tam olarak budur bence. Onları en iyi kendi nesilleri anlayacak ve anlatacak. Genç bir eleştirmen neslinin olması da bu yüzden önemli. Kısacası, şiir deneyimimiz bakımından kötü bir dönemden geçiyoruz diyemem. Şiirin de kendi evrimi var.

Zeval

İ.A.: Zeval’den bahsetmenin tam da yeri. Zeval sizce şiirin neresinde durarak okura ulaşıyor? Ki baktığımız zaman, farklı bölümlerden oluşan Zeval, muhteva olarak da üslup olarak da farklı şekillerde ilerliyor. Bu anlamda da okura değişik bir okuma seyri ve zevki sunuyor. Muhtevayı ve üslubunuzu da işin içine katarak konuşursak, okunması zor şiirler mi sizinkiler? Belli bir okuma birikimi gerektiğini düşünüyorum ben şahsen. Sizce de böyle mi? Özetlersek, Zeval nedir, nerededir?

F.C.: Zeval’in okura ulaşmak konusunda nasıl bir serüveni var bilemiyorum. Ben kitabı üç kısım olarak tasarladım. Biçimle ilgili üslup özelikleri bakımından bu üç kısım birbirinden tamamen ayrı özellikler gösterir. Ancak üslubun pek çok bileşeni vardır. Örneğin bir yazarın yoğun olarak kullandığı sözcük dağarı da onun üslubunun bir yönüdür. Yani, üslup bakımından çok farklıymış gibi görünen bu üç kısım, başka şairlerin kitaplarıymış gibi ayrı ayrı yayımlansaydı bile, iyi bir şiir eleştirmeni aynı şair tarafından yazıldıklarını tespit edebilirdi. Belli bir okuma birikimi gerektirdiği yönündeki tespitiniz doğrudur. Belli bir okuma birikimi gerektirmeyen eserler, benim ilgimi çeken eserler olmadı hiçbir zaman. Yani bir popüler edebiyat okuru değilim. Büyük eserleri iyi eserlerden ayıran temel özellik bana göre belli bir okuma birikimi gerektirmeleri, fakat bunu hissettirmemeleridir. Tolsoy okumak için devasa bir okuma birikimine ihtiyacınız vardır. Ama sıradan bir okur da Tolstoy’un yazdıklarını o birikime sahip bir okurunkine kıyasla vasat, ama kendince büyük bir keyifle okuyabilir. Necatigil’in deyişi ile Hikmet Burcu’ndan bahsediyorum aslında. Tespiti yapabildiğinize göre, Zeval’in o burcun şiirlerinden meydana gelmediği aşikar. Ancak benim bakış açımla burçlar arasındaki yolculuk, yalnızca yazarın yolculuğu değil. Her şair, kendi okurunu, hikmet burcundaki eserlerini paylaştığında sahip olmaları gereken altyapı konusunda adım adım yönlendirir. Dolayısıyla şiirinin şimdisi sadece şiirle ilişkisinin seyrine değil, aynı zamanda okuru ile ilişkisinin olgunlaşmasına bağlıdır. Zeval, bu yönüyle benim kendi serüvenimi ifşa edişimdir, kısa bibliyografyamdır, Eco’nun bakış açsısını devşirerek söyleyecek olursam okura gelecek için verdiğim anahtardır.

hayıflanma

İ.A.: Şiirde olduğu kadar anlatı/öykü alanında da başarılı bir örnek sundunuz okura: Hayıflanma. Bu kitabınız ayrı kısımlardan oluşan, çok katmanlı, ama aynı zamanda bir bütünün parçaları gibi de duran bir metinler bütünü. Öte yandan başka metinlere, isimlere de sık sık göndermeler var. Bilge Karasu, ilk aklıma gelen. Belli ki bilinçli bir seçim bu. Dil ile ustaca oynuyorsunuz ve kurmacanın sınırlarını da zorluyorsunuz bana kalırsa. Hayıflanma, bir solukta okunabilecek bir kitap olsa da bir solukta anlaşılabilecek bir kitap değil gibi. Sizce de öyle mi? Hayıflanma’nın isminden yola çıkarak başlayıp kitabı anlatır mısınız? İnsan neden hayıflanır ki?

F.C.: Hayıflanma bir kurmaca anlatı olarak yayımlandı. Öykü dizisi içinde yayımlanmış olmasına rağmen, bir öykü kitabı olmadığı çabucak anlaşılabilir. Niyet yanılgısı içine düşmeyi göze alıp bana sorarsanız, Hayıflanma’nın bir edebiyat teorisi kitabı olduğunu söylerim. Teori pratik incelenmek suretiyle kurulur. Bununla birlikte mümkün ve kuvve halinde şeyler de var. Ben bu tür şeylerin peşine düştüm. Örneğin yirminci yüzyıl klasik müzik bestekarlarının melodiyi dışlamaları gibi, olay zincirini dışladım. Yapıtın açıklığını farklı yorumlara açık bırakmakla değil, onu öyküsüzleştirmekle inşa etmeye gayret ettim. Hiçbir şey anlatmamak zordur. Hiçbir şey anlatmadan sürüklemek daha zordur. Hayıflanma’da ne öykü ne de karakter vardır. Kişiler varmış gibidir, ama aslında onlar da yoktur. Sait ile Sinan ne aynı ne de ayrı kişilerdir. Küçük bir kitap Hayıflanma. Ama ona Tolstoy’un Anna Karenina’ya verdiğinden daha az emek vermediğimi söyleyebilirim. Bunu eserleri karşılaştırmak için söylemiyorum. Zira bir okur olarak kendi yazdıklarıma hayranlık duyamadım hiç. Yazıp tamamladığım her kitap, benim için yazmak ve dolayısıyla okumak hayali ile yaşadığım kitabı yine yazamamış olma başarısızlığımdır.

Önder Otçu’ya ve Ramis Dara’ya minnet duyarım’

İ.A.: Özellikle şiirlerinizle farklı edebiyat dergilerinde yer alıyorsunuz sık sık. Belki de her yazarın; şair, öykücü, romancı, denemeci ya da nasıl adlandırılırsa adlandırılsın, yolu dergilerden geçer. Bundan belki 50 yıl önce edebiyat dergileri daha kıymetliydi diye düşünenler var. Çünkü daha azdı. Şimdi sayıları daha fazla ancak dergilerde yayımlanan ürünlerin niteliği tartışmaya açık bu sefer de. Sizce edebiyat dergileri, üzerine düşen görevi ne kadar yerine getirebiliyor? Ya da getirebiliyor mu? Edebiyat dergilerini de tıpkı üniversiteler gibi ideoloji kalelerine dönüştürmeye çalışanlar oluyor. Ben buna inanmak istemiyorum ancak siz bu duruma nasıl bakıyorsunuz? Gerçekten de eskisi kadar kıymetli değil mi artık edebiyat dergileri?

F.C.: Bana kalırsa edebiyat dergilerinin bu dergilerde yer alan editör vb. kişiler sayesinde gördüğü iki temel işlev vardır: Yeni yazarların ortaya çıkmasına vesile olmak ve ortaya çıkmasına verile oldukları yeni yazarları teşvik etmek. Ben kendi adıma gençliğimde bu teşviki gördüm. Örneğin Önder Otçu’ya ve Ramis Dara’ya büyük minnet duyarım. Genç bir yazar yalnızca internetteki arkadaş listesinde yer alan kişilerin beğenisi ile mutlu olamaz sanıyorum. Bu Ödipal bir durum, genç yazar önce baba figürlerinin takdirini almak ister. Biraz olsun almak durumunda. Sonra yeterince takdir edilmeyişi devreye girmeli ki baba figürüne isyan etsin ve onu öldürebilsin. Baba figürü sadece öncül şair ya da şairler değil, aynı zamanda editör, eleştirmen vs. Derken kendi serüveni içinde hepsiyle barışmayı ve onları öldürmeden yaşamayı öğrenebilirse, Harold Bloom’un dediği gibi, büyük şair olabilir. Olamayabilir de tabii… Dergilere gelince… Dergiler sizin deyişinizle hep “kale” olmuştur. Bunun bir sakıncası yok, ortada tek bir kale olmadığı sürece. Her duruşun kendine yer bulabildiği dergiler olması demokrasi kültürünün gelişmesine bağlı. Her duruşun tek bir dergide yer bulabilmesi ise bence ancak o derginin Kapitalizm’in bir kalesi olması ile mümkün. Ben her ideolojinin temsil edildiği bir parlamento hayali kurarım, her ideolojiden insanların bir arada bulunduğu bir  parti hayali değil. Biri demokrasi ile ilgili. Öbürü çıkarları için değerlerini bir kenara bırakan insanların bir araya gelmesiyle mümkün gibi geliyor bana. Belki de kötü niyetliyim.

‘Kitap tozu fetişizmi bizim nesille birlikte sona erer’

İ.A.: Önceki soruyla bağlantılı cevaplayabilirsiniz şimdiki soruyu da. Ya da devamı gibi düşünelim. İnternetin olanakları düşünüldüğünde bazen dergilere hatta kitaplara bile ihtiyacımız olmadığı düşünülüyor. Gelecekte daha da artacak bu durum. E-kitaplar bunun ilk örneklerini sundu okura. Sizce internetin olanakları edebiyatı öldürüyor mu? Yoksa tam tersine, insanlara yeni yazma sahaları mı açıyor?

F.C.: İnsan oldukça edebiyat ölmez. Değişir, ama ölmez. E-kitaplar yepyeni olanaklar yaratıyor aslında. Kitap tozu fetişizmi bizim nesille birlikte sona erer muhtemelen. Kitap bir nesne değildir, onu anlamlı kılanlar içindekiler. Kaldı ki edebiyat yalnızca kitap denen nesnenin içinde değildir. Bir film izlediğinizde aynı zamanda bir senaryo okumuş olursunuz. Ben, okuma hastası biri olarak, filmleri izlemekten ziyade okurum. Bir oyuncu oyunculuğa, bir ışıkçı ışığa odaklanır, ben de metne odaklanırım.

İ.A.: Son olarak planladığınız yeni çalışmalarınızdan bahsedelim. Yeni şiir ya da öykü/anlatı dosyalarınız var mı yayımlanmaya hazır? Üslup ya da içerik olarak okuru şaşırtmaya devam edecek gibisiniz. Fırat Caner, okurlara yeni metinlerini müjdeleyecek mi?

F.C.: Benim çalışma disiplinimde “yeni” bir dosyanın yayımlanmaya hazır olması söz konusu değil. Yayımlanmaya hazır ve yakında yayımlanmasını ümit ettiğim dosyalar var elimde, ancak hiçbiri “yeni” değil. “Yeni” demek, henüz yeterince işlenmemiş demek. “Hazır” demek, artık onunla uğraşmaktan bıktım, dayanamıyorum, daha iyi hale getirmek için yeni çözümler üretemiyorum, olmadı işte, başaramadım ve belli ki başaramayacağım, ama ondan kurtulmam lazım ve yayımlamadığım sürece kurtulamayacağım, yayımlarsam hiç değilse her şeye sıfırdan başlayabilirim demek.

_________________________
* http://www.yenicikanlar.com.tr/firat-caner-siir-demokrasi-ister-14638 adresinde, “Yeni Çıkanlar” için Bu yılki Cevdet Kudret Edebiyat Ödülü’nün sahibi Fırat Caner ile yaptığım söyleşidir. Üzerinden epeyce zaman geçti ama burada da bulunmasını istedim.

Reklamlar

Sen de söyle. Korkma. Ne düşündün?

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: