Monthly Archives: Temmuz 2015

Hayat Kavgası (Mesele – 103.Sayı)

kavgam

HAYAT KAVGASI *

“Kalp için hayat basittir. Atabildiği kadar atar. Sonra durur.” Karl Ove Knausgaard’ın altı ciltlik otobiyografik romanı Kavgam, bu cümlelerle başlıyor. Anavatanı olan Norveç’te yaklaşık olarak her on kişiden dokuzunun okuduğu Kavgam, dünyada da büyük bir ilgiyle karşılandı. Yapılan PR çalışmalarının bu duruma ne kadar katkısının olduğunu bilinmez ancak Kavgam’ı “sıradan” popüler romanlardan ayıran önemli ve keskin çizgileri var kuşkusuz ki. Karl Ove Knausgaard, gerek kullandığı dil ve üslup ile gerekse de anlattığı konu ile şimdiki yerini hak ediyor demek, onu göklere çıkarmak anlamına gelmeyecektir.

Kavgam için Karl Ove Knausgaard’ın yaptığı “bir intihar eylemi” tanımı, romanın sayfaları ilerledikçe anlamını buluyor. Knausgaard sadece kendi hayatına karşı değil, aynı zamanda dünyaya ve var oluşa dair büyük bir sorgulama da gerçekleştiriyor. Asi ve düzen karşıtı Karl Ove, “Ben varım ve buradayım” demek için karalıyor adeta Kavgam’ı. Böylece sınırları bilinmeyen evrende, bir nefes, bir ses, bir duruş olduğunu anlatıyor bizlere. “Yazmak, yaratmaktan ziyade yıkmakla ilgilidir,” derken, kendi hayatını yeniden yarattığını değil aslında o zamana kadarki bütünlüğünü yok ettiğini vurguluyor. Bu yıkım, o kadar güçlü bir şekilde belli ediyor ki kendini, dönüp arkasına baktığında, hayatına giren kişilerin ve şeylerin, ardında ufalanmış bir şekilde dağıldığını görüyor Knausgaard. Belki de çoğu zaman kendi tercihleri ve etkisi dışında (öyle ya, var oluşumuzu ve var oluş biçimimizi çoğu zaman biz belirlemeyiz) gelişen hayatını, bu sefer kendi iradesiyle dağıtıyor. Bunu yaptıkça sesi daha gür çıkıyor ve “ben varım” duygusu daha net beliriyor.

İnsan Olma Çabası

Kavgam, Karl Ove Knausgaard için bir çeşit günah çıkarma eylemi. Sanatın ve sporun başka alanlarıyla da ilgilenen ve hepsinde kendisini göstermeye, dünyadaki anlam alanını doldurmaya çalışan yazar için, yazmak, bütün bunların ötesinde dünyayı anlamak ve anlamlandırmakla da ilgili kuşkusuz ki. Yani bütün yapıp ettikleri bir bakıma insan olma çabasından geçiyor. “[…] Çünkü biri olmayı çok istiyordum. Özel olmak istiyordum.” çığlığını bazen yüksek sesle bazense derinden vurgulayan Knausgaard, “biri olmayı başarmak” için yazmayı seçiyor belli ki.

Yazdıklarının bir roman olup olmadığını bile çoğu zaman anlamadan, bunu fark etmeden yazan Knausgaard, kitabının yayımlanacağını söyleyen yayınevine rağmen, bu durumdan “o kadar da emin olmadığı”nı söylerken, yazmak için bir rotasının olmadığını da belli ediyor okurlara. Yazdıklarını okuttuğu Thure Erik’in[1] ona, “Olmamış, bu roman değil. Bir hikâye anlatmalısın Karl Ove!” demesi üzerine kendisini daha çok sorgular hâle geldiğini de yine kendi ağzından yazdıklarında okuyoruz. Yazmak üzerine söylediği şu cümleler, belki de onun yazarlığa ve yazıya olan bakışını görmek açısından da önemli:

“Bir şeyi az bildiğinde, o yoktur. Bir şeyi çok bildiğinde, o yoktur. Yazmak var olanı, bildiklerimizin gölgesinden çekip çıkarmaktır. Yazmanın olayı budur. Orada olanlar değil, orada ne gibi eylemlerin gerçekleştiği değil, bizzat orasıdır. Orası, yazmanın mekanı ve amacıdır. Ama oraya nasıl ulaşırız?”

Knausgaard, bu soru işaretleriyle, sadece yazmanın içsel büyüsüne kapılıp devam ediyor yazmaya belki de. Yazdıklarının bir roman, anlattıklarının bir hikâye olup olmadığı bazı edebiyat çevrelerinde hala tartışılıyor olsa da, başta da söylediğim gibi Kavgam’ın böylesi bir dünyada bu kadar okunması, sadece tesadüflerle açıklanamaz. Yaşadıklarını noktası ve virgülüne kadar anlatan Knausgaard’ın özelinde, bir insanın bürünebileceği bütün ruh hâllerine tanık oluyoruz: Hırs, öfke, nefret, sevinç, keder, acı, burukluk ve daha pek çok insani duygu. Bu yüzden de Kavgam, bir çırpıda okunup bitirilebilecek bir otobiyografik roman. Öyle ki kitabın bir otobiyografik roman olduğu söylenmemiş olsaydı ve romanın içerisindeki kişi isimleri bizzat romanın yazarı tarafından değiştirilerek piyasaya sürülseydi, herhangi biri yazılanların gerçek mi kurgu mu olduğunu ayırt edemezdi bana kalırsa. Kavgam, gerçek ile kurgunun ayrıldığı o ince çizgi üzerinden ustalıkla ilerliyor.

kavgam_

Ölümü Anlamak ve İnsanın Sıradanlığı

Karl Ove Knausgaard, var oluşunu ve yaşamı anlattığı Kavgam’a, belki de en sonu, yani ölümü anlatarak başlıyor. Kavgam’da anlatılan ölüm, bizatihi ölümün kendisi, yaşamın da bir parçası: “Hayat bedeni terk ettiğinde, beden ölümün himayesine girer. Tıpkı lambalar, valizler, halılar, kapı kolları gibi. Tarlalar, bataklıklar, dereler, dağlar, bulutlar, gökyüzü gibi. Bunların hiçbiri bize yabancı değil. Çevremiz her daim, ölüler dünyasına ait eşya ve fenomenler ile kuşatılmıştır.” Ölümü, yaşamın bir parçası olarak dünyadaki herhangi bir şey gibi gören Knausgaard, yine de ölüm duygusuna tam anlamıyla nötr yaklaşabiliyor gibi görünmez. Bunu, kitabın çok büyük bir bölümünü kaplayan babasının ölümünü anlattığı satırlarda görmek mümkün.

Her ne kadar ölümü, bir “şey” olarak kabul etse de, zaman zaman babasının ölümünü düşününce ağlamaktan kendini alamaz Karl Ove. “Hayata bakıyor, ölümü düşünüyorum,” diyen yazar için ölüm herhangi bir yerde herhangi bir zamanda karşımıza çıkabilecek bir durum olarak bizi bekler. Babasıyla arasında esen soğuk rüzgârları bütün açıklığıyla aktaran Knausgaard, problemli her baba-oğul ilişkisinde olabilecek sorunları anlatmaktan geri durmaz. Onun ölümüne ağlarken bile neden ağladığını sorgulamaktan da vazgeçmez: “Peki ya bana gelince, babam benim için kimdi? Ölmesini dilediğim biri. O hâlde bunca gözyaşı niye?” diyerek cevapsız sorulan içinde boğulan Karl Ove, belki de babasının ölümüne değil, ölümün kendisine ve/ya kendi ölümüne ağlamaktadır farkında olmadan. Okur, Kavgam’ın sayfaları arasında kaybolmuşken, romanı bu kadar içselleştirebiliyorsa, bunun en önemli sebebi de romanın yazarıyla benzer duygu bunalımlarını zaman zaman yaşıyor olması olabilir. Çünkü Kavgam’da anlatılan, hepimiz gibi bir insanın olağan hayatının parçaları sadece.

MonoKL Yayınları tarafından Türkçe’ye kazandırılan Kavgam, tüm dünyada olduğu gibi Türkiyeli okurlar tarafından da beğeniyle karşılandı. Oldukça basit ve yalın dili, anlatımda postmodern edebiyatın çetrefilli yollarına sapmaması ve anlattığı mesele ile Kavgam, otobiyografik bir roman olmanın bir adım ötesinde bir anlam taşıyor. Okuyan herkesin kendinden bir iz bulabileceği Kavgam, serinin ilk kitabı olarak yakaladığı başarıyı da sonuna kadar hak ediyor gibi. İnsanın var oluşuna tesir eden hemen her türlü davranış örüntüsünü ve ilişki biçimi sorgulayan Karl Ove Knausgaard, kitabın sonunda yine merkeze insanı ve ölümü koyarak ilk cildi tamamlıyor:

“[…] insan dediğin dünyanın yalnızca canlılarda değil cansız nesnelerde de tekrar tekrar ürettiği birçok formdan biridir; kuma, taşa ve suya çizilidir. Ve hayatın her zaman en önemli boyutu olarak algıladığım kasvetli, boğucu ölüm, su sızdıran bir borudan, rüzgârda çıtırdayan bir daldan, askıdan kayıp yere düşen bir ceketten öte bir şey değildi[r].”

[1] Thure Erik Lund: Norveçli yazar. (D: 1959)

__________________________________________
Mesele Dergisi’nin Temmuz 2015′deki 103. sayısında yayımlanmıştır.

mesele 103


Mavi Yeşil’in 94. Sayısı Çıktı..!

mavi yeşil 94
Mavi Yeşil dergisinin 94. sayısı mütevazi bir “Tevfik Fikret dosyası” ile açılıyor. Dergimizin, Temmuz-Ağustos 2015 tarihli bu sayısı, 7 Haziran’daki 2015 milletvekili genel seçimlerinin yapıldığı ve hükümet kurma çalışmalarının sürdürüldüğü günlerde hazırlandı, yayımlandı. Siyaset gündeminin böylesine yoğun olduğu bir dönemde sanatın ve edebiyatın özellikle de Tevfik Fikret’in, gündem dışı kalması bazılarınca doğal karşılanabilir. Halit Ziya Uşaklıgil’in, bir dönemi aydınlatan anılarının toplandığı Kırk Yıl adlı kitabında; “Fıtratında (huyunda) daima kendisinden ziyade başkalarını düşünen bir haslet (özellik) olduğu için refiklerinin muvaffakiyetiyle (dostlarının başarısıyla) en ziyade sevinen, ne zaman onlardan güzel bir parça gelse onu, önüne geçene bir vecd (kendinden geçmişlik) içinde okuyan bu adam ne zaman gene etrafındakilerden birine fena bir tarize (saldırıya) tesadüf etse sinir buhranları geçirirdi.” cümlesiyle tanıttığı “insan/sanatçı” Tevfik Fikret, bu sayımızın dosya konusu. Mütevazı dosyamızda Canan Sevinç, Maksut Yiğitbaş, Nurullah Ulutaş ve Can Şen, bir döneme damgasını vurmuş sanatçıyı yüz yıl sonra edebiyat okurunun gündemine getirdiler. Hilmi Haşal, Zeki Altın, Hasan Temiz, Özlem Tezcan Dertsiz, Ramazan Aydın, Enes Kasım Demir, Oğulcan Kütük, Bekir Dadır ve Özkan Satılmış, 94. sayımızın şairleri. Ümit Yaşar Gözüm, bir tür “aşk” yolculuğuna çıkarıyor okuru bu sayıda. Özgür Ekin Rende, edebiyat sosyolojisine katkı sayılabilecek yazısında, Refik Halit’in bir öyküsüne yoğunlaşmış. Hasan Öztürk, dilimize henüz yeni çevrilen ve adından çokça söz ettirecek gibi görünen “Kitap Yakmanın Tarihi” adlı kitabı, benzerlerinden esinle değerlendirirken iktidar gücünün bilgi/kitap korkusunun bütün zamanların sorunu olduğunu gösterdi. Bu sayının öykücüleri; Ayşe Çetin, Ekrem Sakar, Ayşegül Özalp ve Ümit Evran. 94.sayımızın kapak görselini “Harf çıkmazında mürekkep, sesinde daracık odalar saklar” ismiyle, yine grafik-tasarımcımız Yalçın Ece hazırladı.

94. Sayının İçindekiler:

Yüz Yıl Sonra Tevfik Fikret… 2
Örnek Bir Çilekeş: Tevfik Fikret | Canan Sevinç… 3
Tevfik Fikret’in Bir Mülâhaza’sı ve Servet-i Fünûn | Maksut Yiğitbaş… 5
“Uyanış Devrimizin Pedagogu”: Tevfik Fikret | Nurullah Ulutaş… 8
Peyami Safa’daki Tevfik Fikret | Can Şen…12
Uçurum Yarası | Hilmi Haşal…15
“Kitap Yakmanın Tarihi” İktidarın Kızgınlık Ateşiyle Başlar | Hasan Öztürk…16
Evrenin Derin Gücü Aşk’a Yolculuk | Ümit Yaşar Gözüm…19
“Hakk-ı Sükût” Üzerine Sosyolojik Bir İnceleme | Özgür Ekin Rende…21
HectorBerlioz Sokağı 93 Numara | Ayşe Çetin… 23
Kan Sesleri | Zeki Altın…24
Sonra Yokuş | Hasan Temiz… 25
Rüzgâr Çanı | Özlem Tezcan Dertsiz…25
Körüklü Otobüs | Ekrem Sakar… 26
Tabutluk | Ramazan Aydın… 27
Kayıp Zaman | Ayşegül Özalp… 28
İki Küskün Alın Yazısı | Ensar Kasım Demir… 28
Futbol Topu | Ümit Evran… 29
Bir Raks Dönüşü | Oğulcan Kütük… 31
Akşamüzeri | Bekir Dadır… 31
Soframızın Demirbaşı | Özkan Satılmış… 32

İletişim: bilgi@maviyesildergisi.com