Tag Archives: Anlatı

Çoksesli Bir Haykırış: Deccal İncili *

fırat caner deccal incili

Deccal İncili, akademisyen ve şair/yazar Fırat Caner’in, Heyamola Yayınları’ndan çıkan, anlatı türündeki yeni kitabı. Caner’i daha önce, 2013 yılında kendisine şiir dalında Cevdet Kudret Edebiyat Ödülü’nü kazandıran Zeval isimli şiir kitabının yanı sıra, Hayıflanma (2013), Geyiğin Laneti (2013) ve Kuşla Kediye Ağıt (2014) adlı eserlerinden de hatırlıyoruz. Farklı türlerde eserler vermekten imtina etmeyen Caner’in son eseri Deccal İncili de kolaya kaçmayı sevmeyen okurların ilgisini çekecek türden.

Deccal İncili beş ana bölümden oluşuyor. Bunlar, “Metinde Yeri Belirtilmemiş Dipnotlar”, “Eski Ahit”, “Yeni Ahit”, “Deccal İncili” ve “Yobaz” başlıklarını taşıyor. Birbiriyle tam olarak organik bir bağı bulunmayan bu bölümlerde yazar, farklı seslere konuşma imkânı tanıyarak, metnin bütününde farklı ideolojilerin, ahlâkî ölçütlerin veya yaşam şekillerinin gündeme gelmesini sağlıyor. Büyük bir bağ(lantı) olmamasına rağmen bu bölümler arasında diyalektik bir ilişki olduğunu, metnin bütününü göz önüne aldığımızda görmekte zorlanmayacağız diye düşünüyorum okur olarak. Caner’in kurmaya çalıştığı anlatı dünyası, modern romanın temel dinamiklerinden olan “çokseslilik” kavramını akla getiriyor. Bu anlamda Mihail Bahtin’in çokseslilik için “orada bütün sesler özerktir” önermesini hatırlıyoruz. Bahtin’e göre anlatıcıların romandaki söylemleri kendi başlarına bir anlam ifade eder ve yazarın ideolojisine bağ(ım)lı değildir. Çoksesli romanlarda yazarın asıl yapmak istediği daha demokratik bir ortam yaratmaktır. Bu anlamda Caner’in metninin temel dinamiğinin Bahtin’in de vurguladığı çokseslilik olduğunu söylersem aşırıya kaşmış olmam diye düşünüyorum.

“Metinde Yeri Belirtilmemiş Dipnotlar” aforizma olarak tanımlanabilecek, süreklilik içerisinde ilerlemeyen cümle ve paragraflardan oluşuyor. Cümleleri kuranın kim olduğu belirsiz. Cümlelerin sahibi bizzat yazar olabilir; yani yukarıda da bahsedildiği gibi metnin çoksesliliğine yazarın bu şekilde dâhil olduğu varsayılabilir. Bahsi geçen konular belli bir çerçeve içine sığmasa da dünya düzeniyle ilgili çeşitli kaygılar ve rahatsızlıklar anlatıcının dile getirdiği konuların temelini oluşturuyor diyebiliriz. Bu bölümün 14. maddesinde anlatıcı, […] Hakikatin ancak bir kısmıyla yüzleşebildiği bir olasılıklar yığını olduğunu anlayıp kalemi eline alması yirmi altı yılını aldı.” diyerek, bu çoksesli dünyadaki gerçeklik kavramının eğretiliğini vurguluyor. Birden çok gerçeğin veya doğrunun yer aldığı çoksesli romanların nesnel dünyaya bakışı da anlatıcıların dünyayı algılama biçimi kadar ve anlatıcıların eleştirel tutumu şeylerin algılanış biçimine yönelik. İnsanın dünyayı algılaması çoğu zaman kendi penceresinden oluyor ve insan bu yüzden de kendi ideolojisi dışına çıkarak başkalarını dinlemeyi beceremiyor belki de. Deccal İncili’nde yazarın yaptığı biraz da başka seslere fırsat vermek diye düşünüyorum.

Kitaba da adını veren “Deccal İncili” adlı bölüm, metnin en uzun bölümü ve bu bölümde konuşan, kutsal kitaplarda bir kötülük timsali olarak gösterilen Şeytan. Şeytan, bu uzun bölümde, geleneksel imgesini yıkmaya çalışıyor. Bunu yaparken bir yandan da Tanrı ile hesaplaşma içine giriyor. Metnin bir başka bölümü olan “Yobaz”da yine farklı bir ses yükseliyor. Bu bölümün anlatıcısı, Şeytan gibi belirgin bir varlık değil bir imgeden ibaret. “Yobaz” imgesi de tıpkı “Deccal İncili” bölümündeki Şeytan gibi özerk bir yapıya sahip ve kendi ideolojisini aktaran bir ses. Yobaz, yaygın tanımının aksine, kendi ideolojisini savunurken bir yandan da onu eleştirebilen bir yapıya sahip. Aydın olarak nitelendirilen insanların bir yansıması gibi görünen Yobaz, çoğu zaman onları eleştirerek konuşuyor. Bu da metindeki çoksesli armoninin bir başka göstergesi.

Deccal İncili, kendi içinde farklı alt bölümlere yer veren ve farklı seslerle var olan bir metin. Yazar, metnin çeşitli kısımlarında sesini yükseltiyor olsa da diğer seslere müdahalede bulunmuyor ve onların seslerini/söylediklerini etkilemiyor. Deccal İncili, bütünsellik içerisinde bakılırsa anlatıcılarına kendi ideolojilerini savunabilecekleri demokratik bir ortam tanıyor. Caner’in edebi dili ile zenginleşen anlatı, kendi alt türü içerisinde dikkate değer bir yerde konumlanıyor. Zor metinlerden korkmayan okurların mutlaka ilgisini çekecek Deccal İncili.

____________________________________________________________
* Arka Kapak, 32. Sayı, Mayıs 2018.

 

Reklamlar

Okur Metinle Baş Başa (Radikal Kitap 683. Sayı)

kuşla kediye ağıt

Sınırları Aşmak: Kuşla Kediye Ağıt * [1]

2013 Cevdet Kudret Edebiyat Ödülü’ne Zeval adlı şiir kitabıyla layık görülen Fırat Caner, çok geçmeden yeni kurmaca anlatısı olan “Kuşla Kediye Ağıt” ile tekrardan okurunun karşısına çıktı. İthaki Yayınları etiketiyle piyasaya sürülen kitap, 2013’te Zeval ile eş zamanlı olarak okurunu selamlayan bir önceki anlatı kitabı Hayıflanma gibi yine yazının sınırlarının ve olanaklarının bir hayli zorlandığı bir eser olarak karşımızda. Fırat Caner, sadece dilin olanaklarını oldukça geniş tutmakla kalmayıp, kurguda da deneysel edebiyatın örnekleri olarak görebileceğimiz bir çeşitliliğe gidiyor son kitabında. Bütün bu girişimler de sonuç olarak okura, keyifli ve bir o kadar da çok yönlü bir okuma seyri sunuyor.

Kuşla Kediye Ağıt, bir yazarın “yazar” olma çabasıyla çıktığı yolu anlatıyor temel olarak. En azından başlangıç bu şekilde ancak hikâyede pek çok farklı karakter ve o karakterlerin birbirleriyle ilişkisi temelinde kurulmuş pek çok farklı küçük hikâye var. Tabi ki her anlatının bir başlangıcı ve bir sonu vardır ancak biliriz ki (özellikle postmodernizm sürecinde) romanlar ya da öyküler, kitapların son sayfalarında bitmez. Kitap kapandıktan sonra da o hikâye, okurun zihninde devam eder. Bu anlamda Kuşla Kediye Ağıt’ın da aslında bir başı ve bir sonu yok. Sanki hayatın bir noktasından bir kesit sunar gibi, bir fotoğraf karesine bakar gibi bakıyorsunuz esere. Bu yüzden de kitabın herhangi bir sayfasından herhangi bir kısmı rastgele okuyacak bir okur için de yazılan şeyler anlamsız bir metin gibi durmayacaktır. Türler arasında serbestçe gezinen Caner, okuru sıkmadan farklı bir yolculuk sunuyor anlatının sayfaları arasında.

Kuşla Kediye Ağıt, yazar olma amacında olan Mehmet’in hikâyesi. Bir yayınevine giden Mehmet, elinde tuttuğu yayımlanmaya hazır dosyasını yayınevi editörüne götürüyor ve yazdıklarının çıkış noktasının ölmüş kardeşinin günlüğü olduğunu söyleyerek dosyayı editöre anlatıyor. Kardeşinin günlüğünden parçalar olduğu söylenen kısımlar kitabın başına koyularak kitap piyasaya sürülüyor. (Gerçekten de Kuşla Kediye Ağıt, önsöz ve sunuşun ardından bu şekilde başlıyor.) Ancak bir süre sonra Mehmet’in aslında bir kardeşinin olmadığı anlaşılıyor ve zaten kitap da satmıyor. Bu aşamadan sonra ise anlatının –bana kalırsa- en dikkat çekici yönü ortaya çıkıyor. Sözde yazarımız Mehmet için bir PR çalışması yapılıyor ve Mehmet kısa sürede dünya çapında bir yazar oluyor. Meseleye buradan bakınca günümüz kültür endüstrisinin geldiği nokta, kitabın anlamının değiş(tiril)mesi ve bu çerçevedeki kapitalist ilişkiler dikkat çekici bir şekilde göze çarpıyor. Kültür endüstrisinde, “yazar” olmanın getirileri ve nitelikli edebiyatın aslında ne olduğu tartışmaları da böylece yeniden sorgulanmaya açılıyor. Kitabın zihin açıcı bir boyutunun da bu olduğu kanaatindeyim.

Kitabın bir başka özelliği de kendi oluşum sürecini anlatması aslında. Mehmet’in bir yandan başından geçenler aktarılırken bir yandan da kitaba ismini veren bir kuş ile bir kedinin aşkları anlatılıyor. Kitabın bu kısımlarında, dilinin rengini de değiştiriyor Caner ve aşkın anlatıldığı satırlarda daha şiirsel ve nispeten lirik bir dil kullanmayı tercih ediyor. Üsluptaki bu değişme aslında konuya da paralel olarak farklılaşıyor. Aşkın yasak olduğu bir dünyada aşk için devrim yapabilecek kadar ileri gidebilmeyi anlatan hikâyeyi, belki biraz da modern aşk anlayışı üzerinden okumalıyız.

Metinde hem birbirine bağlı hem de birbirinden farklı olarak ilerleyen hikâyeleri okurken, bu hikâyelerden hangisinin lokomotif unsur taşıdığını anlamak da zorlaşıyor. Öyle ki herhangi bir anlatı diğerlerinin taşıyıcısı olarak okunabilecek durumda. Burada da belki de okurun bakış açısı ve yönelimi ön plana çıkıyor. Yazar, eserini yazıp bitirdikten sonra pası okura atıyor ve o dakikadan sonra da kitap, yazarın olmaktan çok okurun kitabı olmaya başlıyor. Bu yüzden de her okura göre farklı bir okuma seyri çıkıyor ortaya. Caner’in yapmak istediği biraz da bu belli ki. Okuru, metinle baş başa bırakmak.

Üstkurmacanın sınırlarını bir hayli genişleten Kuşla Kediye Ağıt, kültür endüstrisi, aşk, devrim, yazarlık senaryosu gibi başlıklardan yola çıkarak farklı bağlamlarda okunabilecek bir anlatı. Roman, öykü, şiir, deneme, tiyatro gibi farklı türlerin bir araya gelebileceğini gösteren Fırat Caner, yazının olanaklarının ne kadar genişletilebileceğini de gösteriyor bize. Kuşla Kediye Ağıt’ı okurken bazen oksijenin nefes almak için yeterli bir öğe olmadığını da hissedecektir okur. Kitabın son sayfasını okuyup bitirdiğinde ise aslında hikâyenin bitmediği, tam tersine yeniden ve yeniden başlayabileceğini görecek. Kuşla Kediye Ağıt kafamızdaki sorulara cevaplar vermek bir yana dursun, onlara yeni sorular ekleyen bir metin. Soru sormaktan korkmayan okurun sevebileceği cinsten.

okur metinle baş başa

* Radikal Kitap’ın 18 Nisan 2014 Cuma günkü 683. sayısında  yayımlanmıştır.

[1] Metni ilk bu başlık altında ve aşağıdaki şekilde yazdım. Radikal Kitap editörleri ilgili kısımları değiştirme gereği duymuş. Ben yine de kendi yazdığım şeklini buraya koyuyorum. Gazetede yayımlanan hali de yazının altındaki görseldedir.